Fındık Tarımında Yeni Bir Yol: Modern Yarıcılık ve Onarıcı Tarım Modeli

Fındık tarımı Karadeniz’de yalnızca bir üretim faaliyeti değil; kırsal yaşamın, emeğin ve yerel ekonominin temel taşı. Ancak son yıllarda bahçelerde aynı sorunlar tekrar ediyor: yaşlanan üretici profili, bakımı aksayan alanlar, artan iş gücü ihtiyacı ve belirgin verim kaybı. Geleneksel alışkanlıklarla devam eden üretim, sahada karşılık bulmakta zorlanıyor.

Giresun’un Kemaliye Köyü’nde yürütülen uygulamalar, çıkışın başka bir yerden mümkün olduğunu gösteriyor. Fındık bahçeleri tek tek ele alınıyor; üretim geçmişi, topoğrafya, toprak yapısı ve bakım durumu birlikte değerlendiriliyor. Tüm bilgiler dijital ortamda toplanarak her bahçe için ayrı bir üretim ve bakım planı oluşturuluyor. Hasat paylaşım oranları dahi tahmine değil, bahçenin gerçek potansiyeline göre belirleniyor.

Kemaliye’de hayata geçirilen süreci anlatan akademik makale, International Journal of Caring Sciences dergisinde yayımlandı. Yazarlığını Cem Mutlu Türkseven ve Bilen Ali’nin üstlendiği metin, Giresun Valiliği koordinasyonunda uygulanan yaklaşımı merkeze alıyor ve modern yarıcılığın onarıcı tarım, dijital planlama ve sosyal girişimcilikle nasıl birlikte ilerleyebileceğini ortaya koyuyor.

Sahadaki uygulamalar yalnızca üretimle sınırlı kalmıyor. Uzun süredir atıl durumda bulunan eski köy okulu, çok amaçlı bir kırsal merkeze dönüştürülüyor. Yapı; eğitim alanları, uygulamalı atölyeler, kadınların üretim yapabileceği mekânlar ve misafirhane işlevleriyle yeniden köy yaşamının parçası hâline geliyor. Aynı süreçte 240 genç, fındık bahçe bakımı konusunda teknik eğitim alarak sertifikalandırılıyor ve önemli bir kısmı doğrudan üretime dâhil oluyor.

Kadın emeği, ortaya çıkan yapının temel ayaklarından biri hâline geliyor. Sürecin sonunda kurulan S.S. TEKFINDIK Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi, üretimde kadınların daha görünür ve söz sahibi olmasını sağlıyor. Kooperatif; bahçe bakım hizmetlerinden hasat organizasyonuna, ekipman paylaşımından planlamaya kadar birçok alanda aktif rol üstleniyor. İlk yılında 14 bahçe sahibine hizmet verilmesi, yaklaşımın sahada karşılık bulduğunu gösteriyor.

Dijital araçların üretim sürecine dâhil edilmesi işin bel kemiğini oluşturuyor. Bahçe bazlı dijital takvimler sayesinde gübreleme, budama, ilaçlama ve hasat süreçleri eş zamanlı ve kontrollü biçimde yürütülüyor. Kaynak kullanımı optimize ediliyor, üretimde şeffaflık ve izlenebilirlik sağlanıyor.

Kemaliye’de ortaya çıkan tablo net: Fındık tarımı yalnızca “geçimlik” bir faaliyet olmaktan çıkarılıp bilgiye dayalı, planlı ve sosyal boyutu güçlü bir yapıya dönüştürülebiliyor. Üretim artışı, gençlerin sektöre yeniden dâhil olması, kadınların kooperatif üzerinden güçlenmesi ve atıl yapıların yeniden işlev kazanması aynı sürecin parçaları olarak ilerliyor.

TEKFINDIK açısından anlamlı olan nokta tam da burada başlıyor. Tarımı yalnızca bahçe içinde değil; insanı, emeği, mekânı ve yerel ekonomiyi birlikte ele almayan hiçbir yaklaşım kalıcı olmuyor. Kemaliye’de yaşanan deneyim, fındık tarımında başka bir yolun mümkün olduğunu açık biçimde gösteriyor.